Veel honden worden verkeerd gekoeld door gevaarlijk onjuist advies. Op het moment dat het warmer begint te worden, zie je onderstaande berichten vaak voorbijkomen op social media:
“Maak nooit de fout om koud water over een hond te gooien of de hond te koelen op de rug. Dat werkt averechts want het temperatuurverschil is te groot. Plotseling natmaken kan voor hartproblemen zorgen.
Door kou vernauwen de aderen en door de hoge temperatuur stollen de eiwitten in het bloed waardoor het bloed dik en stroperig wordt. Een hond kan zo in shock raken. Geef je hond bij oververhitting alleen lauw water te drinken. Koel de hond langzaam af met alleen lauw water. En alleen op de BUIK!
Maak de hond NIET helemaal nat! Dit heeft juist het tegenovergestelde effect. De hond krijgt dan een “jas” van water aan, die verdamping van vocht belemmert. De vochtige haren kleven dan aan de huid, hetgeen afkoelen nóg moeilijker maakt.
Alleen de voetzooltjes, oksels, liezen, buik en poten koelen, absoluut niet op de rug! Houd het koelen dus bij poten en liezen!”
Zulke berichten worden helaas vaak meer dan 10.000 keer gedeeld om andere mensen te waarschuwen.
Eiwitten zouden stollen.
Bloedvaten zouden vernauwen.
Je mag alleen langzaam koelen met lauw water.
Honden zouden door te koud water in shock raken of hartproblemen krijgen.
En door een hond helemaal nat te maken zou hij een waterjas krijgen die afkoeling tegenhoudt.
Klopt dit allemaal wel?
Gevaarlijke informatie en iedereen deelt het
Het klinkt serieus en overtuigend, maar als je er kritisch naar kijkt, klopt het niet.
Het probleem met dit soort berichten is dat ze vaak ontstaan uit halve informatie, die vervolgens compleet uit zijn verband wordt getrokken.
Deze aannames zijn gebaseerd op misverstanden, niet op hoe het lichaam van een hond daadwerkelijk reageert. Op het moment dat een hond oververhit is, zijn dit soort adviezen ontzettend gevaarlijk. Hoe goedbedoeld ze ook zijn.
De meeste oververhitte honden overlijden omdat er niet voldoende gekoeld wordt. Niet omdat er wél gekoeld wordt. Iedere vorm van koelen is beter dan níet koelen.
Langzaam afkoelen met alleen lauw water op een paar plekken van het lichaam is ontzettend gevaarlijk advies.
Zelfs op sommige sites van dierenartsen staat nog informatie die niet meer actueel zijn. Inmiddels is de wetenschap een stuk verder en zijn er nieuwe inzichten als het gaat om het koelen van honden.
We leggen eerst uit wat je kunt doen als je hond nog niet oververhit is, wat oververhitting is en daarna waarom bovenstaand verhaal zo gevaarlijk en achterhaald is en niet opgaat zowel voor honden die niet oververhit zijn als voor honden die wel oververhit zijn.
Een hond die niet(!) oververhit is
Bij een hond die niet oververhit is, maar bijvoorbeeld even naar buiten moet in warm weer, ligt de focus anders dan bij een hond die wel oververhit is. Voorkomen dat je hond oververhit raakt kan op verschillende manieren. Denk aan schaduw, rustmomenten en een zwembad waar je hond rustig in kan liggen om af te koelen. Je kunt koelvesten, koelmatten of koelbandana’s gebruiken om te zorgen dat de hond de warmte sneller kwijtraakt. Dit is niet gevaarlijk en is ter preventie van oververhitting.
Zodra iemand een foto plaatst op social media van een hond die rustig buiten loopt met bijvoorbeeld een koelvest of koelbandana, krijg je vaak direct kritiek.
Je zou je hond “verkeerd” koelen.
Je zou zelfs levensgevaarlijk bezig zijn.
Want via de rug koelen mag helemaal niet want een hond kan zo niet afkoelen.
Sommige mensen denken dat honden alleen kunnen afkoelen via de voetzolen, de tong en de slijmvliezen in de mond en neus. Daardoor ontstaat het idee dat afkoelen op andere delen van het lichaam geen effect heeft en zelfs gevaarlijk zou zijn, bijvoorbeeld op de rug. Dat klopt niet.
Omdat honden hun temperatuur vooral reguleren door te hijgen en slechts in beperkte mate zweten via hun voetzolen, denken sommige mensen dat je een hond alleen kunt helpen afkoelen door hem te laten drinken en zijn pootjes te koelen. De rest van hun lichaam koelen zou geen effect hebben, want: “Honden kunnen hun warmte alleen kwijt door te hijgen, of via de voetzolen.” Dat is een hardnekkig misverstand.
Het lichaam van een hond kan wel degelijk afkoelen via andere delen dan alleen de pootjes of tong. Als een hond het warm heeft, kun je je hond hierbij helpen zodat het hele lichaam afkoelt.
Ter preventie van oververhitting kan een handdoek (zowel op de rug als op de grond) helpen, maar zorg er dan voor dat de hond in de schaduw ligt, de handdoek constant nat gemaakt wordt en er luchtcirculatie is, anders werkt een handdoek niet voldoende. Een natte stilliggende handdoek zonder luchtcirculatie en zonder constant natgemaakt te worden kan warmte vasthouden. Het probleem zit ‘m niet in de plek (de rug) waar hij ligt, maar aan het gebrek aan luchtstroming en het materiaal.
Een koelvest, dat koelt op de rug, is gemaakt van speciaal materiaal dat warmte snel laat afvloeien. Een koelvest kun je omdoen op het moment dat een hond het warm heeft en je oververhitting wil voorkomen. Door de speciale stof die nat is, koelt het de hond via de rug. De werking van een koelvest stopt als hij droog is, dus maak ‘m regelmatig nat met water. Een koelvest kun je prima preventief gebruiken.
Is de hond al oververhit dan is het natuurlijk een ander verhaal, daar gaan we verder in dit artikel op in.
Mag je een hond koelen op zijn rug?
Ja, je mag een hond koelen op zijn rug. Zowel preventief maar óók als een hond oververhit is. Een hond verliest uit zichzelf het meest effectief warmte door te hijgen en te zweten via de voetzooltjes. Dit betekent niet dat een hond niet kan koelen via de rug. Er zijn zelfs mensen die denken dat een hond helemaal geen warmte kwijtraakt via de rug, wat niet klopt.
Er zijn ook mensen die denken dat je de rug van een hond niet nat mag maken omdat hij dan een ‘waterjas aankrijgt die afkoeling tegenhoudt’. Dit is veel te simpel en onjuist. Water aanbrengen op de vacht en huid kan juist helpen met afkoelen, ook op de rug, omdat water warmte direct opneemt. Water geleidt warmte en verdamping voert de warmte af. Door verdamping van water koelt een hond snel af. Als er dan ook nog luchtcirculatie bij komt, versnelt dit proces.
Deze warmtegeleiding en verdamping zie je ook bij mensen als we zweten. Honden zweten niet zoals mensen, zweetklieren die een kleine rol spelen bij afkoeling zitten voornamelijk in de voetzolen, maar het effect van water en verdamping is bij honden éxact hetzelfde als bij mensen: water neemt warmte op en verdampt.
De vacht wordt geen waterdichte barrière. Het verdampingsproces werkt ongeacht of de natte vacht tegen de huid ligt, omdat verdamping plaatsvindt aan het oppervlak van vocht. Verdamping kan zowel op de huid als op de vacht zijn.
Heb je een hond met een dikke vacht, zorg er dan voor dat de hond helemaal doorweekt is zodat het water de huid bereikt. Water dicht bij de huid voert warmte effectiever af dan wanneer je de hond alleen oppervlakkig natmaakt. Wat minder effectief is, is de hond met een dun laagje water natmaken en niet zorgen voor luchtstroom. Verdamping gaat dan trager en koeling is minder efficiënt, maar dat betekent niet dat het slechter is dan niet koelen. Gevaarlijk is natmaken niet. Alles is beter dan niets!
Het is daarnaast ook niet gevaarlijk om een hond te koelen via de rug. Het misverstand is ontstaan omdat mensen het verwarren met een handdoek op een oververhitte hond leggen en daar laten liggen. Een natte handdoek op de rug leggen is beter dan niets doen, maar het is dan niet de meest effectieve methode als een hond oververhit is. Is een hond oververhit en heb je echt niets anders om de hond mee af te koelen, dan is een natte handdoek op de rug beter dan niets. Zorg dan dat je de handdoek constant natmaakt, zorgt voor luchtcirculatie en zoek ondertussen naar een effectievere manier om de hond verder af te koelen.
Wat is oververhitting bij honden?
Oververhitting wordt ook wel hittestress, hyperthermie, of in ernstige gevallen een hitteberoerte genoemd. Bij honden wordt het gedefinieerd als een: “niet door koorts veroorzaakte stijging van de lichaamstemperatuur boven de 40°C, vaak gepaard met verschillende lichamelijke signalen”. De normale lichaamstemperatuur van een gezonde hond is tussen de 36,6- 38,8°C (oortemperatuur) en 37,2-39,2°C (rectale temperatuur). Het is van groot belang om oververhitting snel te herkennen en direct te beginnen met handelen, hoe langer de hond een te hoge lichaamstemperatuur heeft, hoe groter de kans is op overlijden.
Bij een hond die oververhit is, is snel handelen cruciaal.
Hoe langer de lichaamstemperatuur te hoog blijft, hoe groter de schade.
Minder dan de helft van de honden die oververhit is overleeft het…
Volgens de laatste inzichten is dit het belangrijkste: altijd éérst koelen en daarna vervoeren naar een dierenarts.
Vroege signalen:
- Hevig en snel hijgen
- Veel kwijlen
- Onrustig gedrag of juist sloom worden
- Rode tong en slijmvliezen
- Snelle hartslag
Signalen die ernstiger worden:
- Een slappe losse tong
- Wankel lopen, struikelen of moeite met staan
- Braken of diarree
- Verward gedrag of niet goed reageren
- Glazige of doffe blik
Ernstige signalen (spoed):
- Niet meer kunnen opstaan
- Bewustzijnsverlies
- Stuipen of trillen
- Bleke of juist donkerrode slijmvliezen
Een hond hoeft niet alle signalen te laten zien. Soms begint het alleen met extreem hijgen en lijkt het “niet zo erg”, terwijl de lichaamstemperatuur al gevaarlijk oploopt. Bel altijd direct de dierenarts als je twijfelt en begin met koelen.
Mag je bij oververhitting geen (ijs)koud water gebruiken en mag je alleen langzaam koelen?
Het idee dat (te) koud water een shock veroorzaakt en je daardoor alleen langzaam mag koelen en alleen met lauw water, klopt niet. Het lichaam raakt niet in shock door te snel of met koud water te koelen.
Volgens recente inzichten is het echte gevaar juist dat de lichaamstemperatuur te hoog blijft omdat de hond niet afkoelt. Niet in het feit dat je hem te snel of met koud water koelt of dat dit via de rug gebeurt.
Eiwitten in het bloed kunnen gaan stollen als de lichaamstemperatuur te hoog wordt, dit is een gevolg van oververhitting. Stollen gebeurt niet door te koud water. Al het water dat koeler is dan de hond helpt om af te koelen. Hoe kouder en hoe sneller de hond afkoelt, hoe groter de overlevingskans.
Bloedvaten vernauwen niet op een manier die het afkoelen tegenwerkt wanneer je (ijs)koud water gebruikt. Aan het huidoppervlak kan wel kortdurend vasoconstrictie optreden, waarbij kleine bloedvaatjes iets samentrekken. Dit is een normale fysiologische reactie en staat effectieve afkoeling niet in de weg. Het wordt dan ook niet gezien als reden om koud water te vermijden bij een oververhitte hond.
Er is geen overtuigend bewijs dat het gebruik van koud water bij het koelen van een hond leidt tot shock of een hartstilstand.
In de diergeneeskunde wordt actief koelen met water juist toegepast om de lichaamstemperatuur snel te verlagen. Wel wordt soms geadviseerd om bij oudere honden of honden met onderliggende gezondheidsproblemen voorzichtiger te zijn met zeer koud water. De precieze reden hiervoor wordt in de literatuur niet altijd duidelijk onderbouwd, maar het heeft vooral te maken met algemene voorzichtigheid bij kwetsbare dieren, niet met een bewezen direct risico bij gezonde honden.
Bij oververhitting reageert het lichaam van een hond op koelen niet anders dan bij mensen: het idee dat bloedvaten ineens zouden “dichtslaan” of dat eiwitten stollen door koud water, klopt niet. Wanneer een mens een hitteberoerte heeft, is onmiddellijk en rigoureus koelen van cruciaal belang om schade te voorkomen. Het doel is om de lichaamstemperatuur binnen 30 minuten onder de 39°C te krijgen. IJs en (ijs)koud water zijn hierbij zeer effectieve middelen.
Volgens de nieuwste inzichten is het allerbelangrijkste om bij oververhitting snel, actief en effectief te koelen, waarbij je het héle lichaam meeneemt. Niet alleen de buik, liezen of voetzolen, maar óók gewoon op de rug. Het kan levensreddend zijn. En koelen kan ook met (ijs)koud water. Hoe kouder het water, hoe sneller de temperatuur naar beneden gaat.
De hond onderdompelen in water is nog het meest effectief, maar let op als de hond niet bij bewustzijn is, vanwege verdrinkingsgevaar. Verdampingskoeling is veilig voor alle honden. Het maakt niet uit waarmee je koelt, bijvoorbeeld water uit een sloot, zolang het maar kouder is dan de temperatuur van de hond.
Wat moet je onthouden?
Het gevaar zit niet in het koelen met water, maar in te laat, te weinig of niet effectief koelen.
Wordt je hond te warm of oververhit?
- Koel je hond zo snel mogelijk
- Gebruik water, ook op de rug
- Zorg dat het water de huid bereikt
- Combineer met luchtstroom voor extra effect
- Gebruik wat je hebt, alles wat kouder is dan je hond helpt
En het allerbelangrijkste: eerst koelen, daarna pas naar de dierenarts!
Twijfel je? Begin met koelen en neem direct contact op met je dierenarts.
Bronnen
- https://heatstroke.dog/2023/07/20/myth-busting-cooling-hot-dogs/
- https://www.vin.com/apputil/content/defaultadv1.aspx?pId=22915&catId=124655&id=8896657&ind=419&objTypeID=17
- https://www.nu.nl/nucheckt/6212685/natte-handdoek-niet-gevaarlijk-voor-honden-maar-ook-niet-nuttig.html
Facebook
Instagram
